BDDK Bank Mellat'ın Türkiye Faaliyet İznini İptal Etti (19 Eylül 2026)

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu, Iran menşeli Bank Mellat’ın İstanbul Türkiye Merkez Şubesi’nin bankacılık faaliyet iznini 18 Eylül 2026 tarihli ve 11572 sayılı Kararı ile kaldırdı; karar bir gün sonra 19 Eylül 2026 tarihli 33375 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Dayanak: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu md. 71/1-(b) — “mevduat ve katılım fonu sahiplerinin hakları ile mali sistemin güven ve istikrarı bakımından tehlike arz ettiğinin belirlenmesi.” Bank Mellat 16 Nisan 1982’de Türkiye’de faaliyete başlamıştı; İstanbul (1982), Ankara (1985) ve İzmir (1992) olmak üzere üç şubeyle 44 yıl aralıksız çalıştı.

Karar Özeti — Tek Tabloda

5411 s. Bankacılık Kanunu md. 71 — Faaliyet İzninin Kaldırılması Ne Demek?

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 71’inci maddesi, BDDK’ya bir bankanın faaliyet iznini kaldırma yetkisini beş ana sebeple verir:

• (a) Bankacılık işlemlerinin süresi içinde başlanmaması veya kesintisiz altı aydan fazla durdurulması;
• (b) “Mevduat ve katılım fonu sahiplerinin hakları ile mali sistemin güven ve istikrarı bakımından tehlike arz ettiğinin belirlenmesi”;
• (c) Kanun’un 68 ve 70’inci maddeleri kapsamında alınan tedbirlere rağmen mali bünyenin güçlendirilememesi;
• (ç) Yükümlülüklerini vadesinde yerine getirememesi;
• (d) Özkaynağın asgari sermaye tutarının altına düşmesi.

BDDK, Bank Mellat için (b) bendini uyguladı. Bu bent, en geniş takdir alanı bırakan hükümdür: nihai bir cezai mahkumiyet, iflas ilanı veya somut bir sermaye çöküşü kanıtına gerek yoktur — BDDK’nın “sistemik risk tespiti” yeterlidir. Karar aynı zamanda Kanun’un 106. maddesi uyarınca bankanın tasfiyesine ilişkin hükümleri devreye sokar; tasfiye sürecinin idaresi ise TMSF’nin yetkisindedir.

Bank Mellat Kimdir? Türkiye’de 44 Yıl

Bank Mellat, 1980’de İran’da devlet bankası olarak kurulan (sonradan kısmen özelleştirilen) büyük bir ticari banka; Türkiye şubesi 1981’de Bakanlar Kurulu kararıyla onaylandı, 16 Nisan 1982’de İstanbul’da faaliyete başladı. 1985’te Ankara, 1992’de İzmir şubeleri açıldı ve bu üç şubelik kadro 2026’ya kadar korundu — ek şube açma yönünde bir genişleme olmadı. Türkiye’deki faaliyeti ağırlıklı olarak İran-Türkiye ticaretinin finansmanı, dış ticaret akreditifi ve yerleşik Iran menşeli müşteri portföyü üzerine kuruluydu.

ABD OFAC arka planı. ABD Hazinesi, Bank Mellat’ı Iran genelinde 2007’de “İran’ın nükleer ve füze programlarına finansal hizmet sağladığı” gerekçesiyle Specially Designated Nationals (SDN) listesine aldı; bu tek taraflı bir yaptırım, Türkiye’nin uymak zorunda olduğu BM yaptırımı değil. Ancak yaptırım listesi zaman içinde Türk bankalarını Bank Mellat’la muhabir bankacılık ilişkisinden uzaklaştırdı — SWIFT üzerinden dış transfer, akreditif teyidi ve nostro/vostro hesap açma pratiği son yıllarda ciddi biçimde daraldı. BDDK’nın 19 Eylül kararı bu operasyonel erozyonu resmi bir tespite dönüştürmüş olabilir; ancak karar metni bu yoruma açıkça atıf yapmıyor.

Mevduat Sahibi Ne Yapmalı? — TMSF Süreci

Bir bankanın faaliyet izni kaldırıldığında en kritik soru mevduat sahibinden gelir: “Param ne olacak?” Türkiye’de bankacılık rejimi bu soruyu net bir sigorta mekanizmasıyla cevaplar.

1. Mevduat Sigortası Kapsamı ve Tavanı

5411 s. Kanun md. 63 ve TMSF mevzuatı çerçevesinde, faaliyet izni kaldırılan mevduat bankalarındaki gerçek kişi tasarruf mevduatları TMSF sigortası kapsamındadır. 2026 için tavan: 1.200.000 TL / kişi / banka (Ocak 2026 TMSF Kurulu kararıyla 950 bin TL’den yükseltildi). Kapsam:

• Sigortalı: Gerçek kişi Türk lirası tasarruf mevduatı, döviz tevdiat hesabı, kıymetli maden depo hesabı, katılım fonu (katılım bankalarında).
• Kısmen sigortalı / kapsam dışı: Ticari mevduat (tüzel kişi), off-shore/kıyı bankacılığı hesapları, banka kaynaklı yatırım ürünleri (banka bonosu, kıymetli evrak, yatırım fonu), sermaye piyasası araçları — bu tutarlar tasfiye masasına gider.
• Kişi tek çatı: Aynı kişinin aynı bankadaki tüm sigortalı hesap bakiyeleri toplanır, 1,2 milyon TL’lik tavan bu toplama uygulanır (hesap sayısı fark etmez).

Yabancı banka şubesi kapsamı. Bank Mellat gibi yabancı bir bankanın Türkiye’deki şubelerinde açılmış mevduat hesapları, Türk mevzuatına tabi ve TMSF sigortası kapsamındadır. Menşe ülkenin bir mevduat garantisi olması, Türk sigortasını değiştirmez veya çiftlemez.

2. Ödeme Prosedürü

TMSF’nin uygulama pratiği:

1. İptal kararının R.G.‘de yayımlanmasının ardından TMSF, ödeyici bankayı belirler ve ilan eder (genelde büyük bir kamu bankası — Ziraat, Halkbank veya Vakıfbank).
2. TMSF ödeme takvimini duyurur; ödemeler genelde en geç üç ay içinde başlar.
3. Mevduat sahibi, kimlik ve ilgili bankadaki hesap bilgileri (mümkünse ekstre/kart) ile ödeyici bankaya başvurur.
4. Sigortalı tutar (max. 1,2 mn TL) doğrudan ödenir.

3. 1,2 Milyon TL Üzerindeki Bakiye

Sigorta tavanı üzerindeki bakiye ve kapsam dışı hesaplar için mevduat sahibi tasfiye masasına iflas müflis alacaklısı sıfatıyla başvurur. Ödeme sırası ve tutarı bankanın kalan varlıklarına bağlıdır; süreç yıllarca sürebilir, kayıp riski gerçektir.

Kredi Kullanıcısı ve İşletme Ne Yapmalı?

Kredi borçları düşmez. Bir bankanın faaliyet izninin iptali, kullandırılmış kredilerin geri ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kredi alacakları tasfiye sürecinde bir halef kuruma (TMSF veya TMSF’nin belirlediği devir alıcı banka) devrolur; ödeme aynı IBAN’a mı yoksa yeni bir hesaba mı yapılacak, TMSF duyurusuyla netleşir. Pratik adımlar:

paradefter Ekonomi Masası Yorumu

Karar bir “banka çöküşü” değil, bir kapının kapanması. Bank Mellat Türkiye üç şubelik dar bir yapıydı — Türkiye finans sisteminde toplam mevduat payı ihmal edilebilir düzeydedir. Bu iptal, 2001 krizindeki gibi bir sistemik olay değil; muhabir bankacılık zincirinden koparılmış bir yabancı banka şubesinin operasyonel olarak sürdürülemez hale gelmesinin resmî tescili. Kararın büyüklüğü mevduat sahiplerinin cebindeki tutardan değil, 44 yıllık bir yabancı banka varlığının Türk-Iran finansal ilişkisindeki sembolik yerinden geliyor.

Yaptırım baskısı vs. hukuki bağımsızlık gerginliği. BDDK karar metninde ABD OFAC’a atıf yapmadı — bu bilinçli bir tercih. Türkiye BM Güvenlik Konseyi yaptırımlarına tabidir, tek taraflı ABD yaptırımlarına değil. Ancak son 15 yılın pratiği, muhabir bankacılık zincirinde ABD dolarına erişimi kaybeden yabancı banka şubelerinin operasyonel olarak ayakta kalamadığını gösterdi. BDDK, muhtemelen bu erozyonu md. 71/1-(b)‘deki “sistemik güven ve istikrar” tespitine dönüştürdü — karar metni açıkça yazmasa da mantık zinciri budur.

Mevduat sahibi için ana ders 1,2 milyon TL tavanı. TMSF sigortası çok yükseldi (Ocak 2026’da 400 bin TL’den 950 bine, sonra 1,2 milyon TL’ye çıkarıldı) ama hâlâ tavan var. Bir bankada birikimin bu tutarı geçtiği anda ikinci bir kuruma dağıtmak hijyendir. “Büyük banka batmaz” refleksi, 2001 krizindekilerin acı ile öğrendiği bir yanılgıdır — bugünkü büyük bir bankanın batma ihtimali çok düşük ama sıfır değil, ve 1,2 mn TL üstü bakiye tasfiye masasında yıllar boyu bekler.

İşletme için ana ders muhabir riski. Dış ticaretle uğraşan bir şirket için, Türkiye’de yabancı bir banka şubesiyle çalışmak muhabir bankacılık avantajı sunar; ama o bankanın ana bankası ABD yaptırım listesindeyse, avantaj gün gün eriyen bir zamana bağlıdır. Bank Mellat kararı bu türden riskleri bir kez daha görünür kıldı.

En Sık Yapılan Hatalar

• “Yabancı banka olduğu için TMSF sigortası çalışmaz” sanmak. Türkiye’de faaliyet gösteren bir yabancı banka şubesindeki gerçek kişi tasarruf mevduatı, aynen yerli banka gibi TMSF kapsamındadır. Menşe ülkedeki sigorta ayrı bir konu; Türk sigortası uygulanır.
• Kredi borcunun düşeceğini varsaymak. Faaliyet izni iptali borçları silmez, sadece alacaklıyı değiştirir. Ödeme aksatan hakkında icra süreci halef kurum tarafından başlatılır ve kredi notu bozulur.
• TMSF ödemesini beklemeden panikle her yere başvurmak. TMSF resmî duyurusunu ve ödeyici banka ilanını beklemek; sosyal medyada dolaşan “acil form doldur” mesajlarına itibar etmemek gerek — bu tür mesajlar dolandırıcılık girişimlerinin ilk aracıdır.
• Ticari mevduat ile bireysel mevduatı karıştırmak. Şirket adına açılmış hesaplar TMSF sigortası kapsamı dışındadır; şahıs adına açılmış olanlar kapsamdadır. Bir işletme sahibiyseniz, hesabın kime ait açıldığı burada belirleyicidir.
• Bir bankada tavanı aşan bakiye tutmak. 1,2 milyon TL üstü, tasfiye masasında yıllar boyu bekleyebilir. Birikim büyükse ikinci bir bankaya dağıtmak, olağan iyi uygulama.

Sonuç

BDDK’nın Bank Mellat kararı, Türk bankacılık sisteminin sistemik istikrarını sarsan bir olay değil; sınırlı ölçekli ama sembolik önemi yüksek bir düzenleyici tescildir. Mevduat sahibi için sistem çalışır: 1,2 milyon TL sigorta tavanı güvencededir, TMSF süreç işletir, ödeme yapılır. Kredi sahibi için borçlar devam eder. İşletmeler için asıl ders, muhabir bankacılık zincirindeki bağımlılıkların önceden değerlendirilmesi ve tek-banka bağımlılığından kaçınılmasıdır. Kararın resmî uygulamasının ayrıntıları — ödeyici banka, ödeme takvimi, tasfiye takvimi — önümüzdeki günlerde TMSF resmî duyurularıyla açıklanacak; en güncel bilgi için tmsf.org.tr ve Resmî Gazete birincil kaynaklardır.

Kaynaklar

• T.C. Resmî Gazete — BDDK Kararı: Bank Mellat Iran İstanbul Türkiye Merkez Şubesi’nin Faaliyet İzninin Kaldırılmasına İlişkin 11572 sayılı Karar (19.9.2026, Sayı 33375)
• 5411 sayılı Bankacılık Kanunu — md. 71 Faaliyet İzninin Kaldırılması (mevzuat.gov.tr)
• Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) — Ana Sayfa
• TMSF — Mevduat Sigortacılığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
• BDDK — Basın Duyuruları
• İlgili rehber: TRPOS Ödeme Kuruluşu Faaliyet İzni İptali (9 Eylül 2026)
• İlgili rehber: Halkbank Esnaf Kredisi 2027’ye Uzatıldı