Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı, sosyal ağ hizmetlerine erişimde yaş doğrulamasını ve 15-18 yaş arası kullanıcılara sunulacak ayrıştırılmış hizmeti düzenleyen yönetmeliği yayımladı. Düzenleme 5651 sayılı Kanunun ek 4 üncü maddesinin yedinci, yirminci ve yirmibeşinci fıkralarına dayanıyor ve Türkiye’den erişilebilen yurt içi veya yurt dışı kaynaklı tüm sosyal ağ sağlayıcılarını kapsıyor.
Yönetmelik iki ayrı eşik kuruyor ve bu ayrımı kaçırmak kafa karışıklığının ana kaynağı. 15 yaş hizmete erişimin kapısı: altında kalan çocuğa hizmet sunulamıyor. 18 yaş ise normal hesaba geçişin eşiği: 15’ini doldurmuş ama 18’ine gelmemiş kullanıcı sosyal medyayı kullanabiliyor, fakat yetişkin hesabıyla değil, kısıtlanmış bir hesapla.
İki eşik, üç farklı kullanıcı rejimi
| Yaş grubu | Hesap durumu | Dayanak |
|---|---|---|
| 15 yaşını doldurmamış | Hizmet sunulamaz; hesap açılış talebi reddedilir | md. 5/1, md. 6/4-a |
| 15-18 arası | Hesap açılır ama ayrıştırılmış hizmet rejiminde — gizli, önerilmeyen, reklamsız | md. 6/4-b, md. 8 |
| 18 yaşını doldurmuş | Standart hizmet | md. 4/ç (çocuk tanımı dışında) |
Yaş doğrulama belirteci: kimlik vermeden yaş kanıtlamak
Düzenlemenin teknik kalbi 7 nci madde. Doğrulama e-Devlet Kapısı üzerinden işliyor ve akış şöyle:
1. Üretim. Kullanıcının talebi üzerine, Başkanlık tarafından sunulan ve e-Devlet Kapısı üzerinden kimlik doğrulaması yapılarak erişilen çevrimiçi hizmetle belirteç üretilir.
2. İçerik. Belirteç yalnızca iki bilgi taşır: kullanıcı 15 yaşını doldurmuş mu; doldurmuşsa 18 yaşını doldurmuş mu. Maddenin kendi ifadesiyle belirteç, bunlar dışında “başkaca hiçbir kişisel veri ve bilgi içermez” ve kullanıcının platformdaki kullanıcı adlarını veya onu üçüncü taraflarca belirli ya da belirlenebilir kılan başka bir veriyi barındırmaz.
3. Yükleme. Belirteci platforma kullanıcı kendisi yükler. Devlet ile platform arasında doğrudan bir veri aktarımı kurgulanmamış.
4. Teyit ve sınır. Sosyal ağ sağlayıcı önce belirtecin Başkanlıkça e-Devlet üzerinden üretildiğini teyit eder, sonra yaş grubunu tespit eder. Belirteci yaş doğrulama amacı dışında kullanamaz.
Doğrulama tek seferlik bir işlem de değil. 6 ncı maddenin üçüncü fıkrası, belirteçle doğrulama yapıldıktan sonra sağlayıcının hizmet süresince kendi belirleyeceği tekli veya katmanlı yaş doğrulama yöntemlerini işletmesini istiyor. Doğrulanmış bir hesabın belirlenen yaş aralığına aykırı kullanıldığına dair makul şüphe oluşursa hesap askıya alınır ve yeniden kullanım için belirteçle doğrulama gerekir.
15-18 yaş hesabında kapatılan özellikler
8 inci maddenin beşinci fıkrası, ayrıştırılmış hizmetin içeriğini madde madde yazıyor. Liste, platformların büyüme motorunu oluşturan mekaniklerin çoğunu bu yaş grubu için devre dışı bırakıyor:
| Kapatılan / zorunlu kılınan | Bent |
|---|---|
| Bağımlılık geliştirme etkisi doğurabilecek hizmet sunulamaz | (a) |
| Hesap varsayılan gizli; kamuya açık olma seçeneği sunulamaz | (b) |
| Takipçi ve takip edilen listeleri başkalarınca görülemez | (c) |
| Yalnızca takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilir; “görüldü” bilgisi yok | (ç) |
| Telefon rehberi, kişi/arkadaş listesi senkronizasyonu yasak; aykırı veri gecikmeksizin silinir | (d) |
| Hesap başkalarına önerilemez, aranabilir/bulunabilir kılınamaz | (e) |
| Profil fotoğrafı, paylaşım ve görsellerin ekran görüntüsü alınmasına karşı teknik tedbir | (f) |
| Canlı yayın açma özelliği yok | (g) |
| Sonsuz kaydırma benzeri ardışık otomatik içerik arayüzü sunulamaz | (ğ) |
| Davranışa göre özelleştirme, profilleme ve kişiselleştirilmiş ticari reklam yasak | (h) |
Buna ek olarak aynı maddenin ikinci fıkrası yüksek düzeyde gizlilik ayarlarını varsayılan kılıyor ve asgari düzeyde veri işlenmesine izin veriyor; dördüncü fıkra ise gelişime zarar verebilecek içeriğe maruz kalmayı azaltacak içerik filtreleme ve öneri sistemi ayarlarını zorunlu tutuyor.
Yaptırım tarafı: önce uyarı, sonra ceza
11 inci madde yaptırımı doğrudan yazmıyor; 5651 sayılı Kanunun ek 4 üncü maddesinin ilgili hükümlerine yolluyor. Ancak iki usul güvencesi getiriyor:
- Yaptırım uygulanmadan önce sosyal ağ sağlayıcısına aykırılık bildirilir ve giderilmesi için makul bir süre verilir (f. 2).
- Yaptırımın belirlenmesinde aykırılığın ağırlığı, süresi, etkilenen çocuk sayısı ve sağlayıcının iyi niyetli uyum çabası dikkate alınır (f. 3).
12 nci madde ise Başkanlığa, belirtecin teknik yapısını ve sağlayıcının uygulayacağı süreci tanımlayan bir rehber hazırlama ve sağlayıcılarla paylaşma görevi veriyor. Uygulamanın gerçek şekli büyük ölçüde bu rehberde netleşecek.
paradefter yorumu: asıl yük 31 Mart’ta, asıl soru işareti rehberde
Bu yönetmeliği “15 yaş altına sosyal medya yasağı” cümlesine indirmek, düzenlemenin kimi etkileyeceğini yanlış okumak olur. Yeni hesap açmaya çalışan 13 yaşındaki çocuk, bu metnin en küçük muhatabı. Asıl kütle Geçici 1 inci maddede: yürürlükten önce açılmış, doğrulanmamış tüm hesaplar. Yani yetişkinler dâhil, Türkiye’den sosyal medya kullanan herkes 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez e-Devlet’ten belirteç üretip platforma yüklemek durumunda. Doğrulanmamış hesap, yaşı ne olursa olsun kapatma riskiyle karşı karşıya kalır.
Masamızın dikkat çektiği ikinci nokta, düzenlemenin mimari tercihi. Yaş doğrulamasını platforma kimlik göstererek değil, devletin ürettiği ve yalnızca iki boole bilgisi taşıyan bir belirteçle çözmek, veri minimizasyonu açısından ciddi bir tercih. 7/1-b bendinin “başkaca hiçbir kişisel veri içermez” ifadesi ile belirtecin kullanıcı adını taşımaması, platformun elindeki profil ile devletteki kimliği eşleştirmesini engellemeyi amaçlıyor. Bu, “yaş doğrulama = kimlik ifşası” denkleminin kurulmadığı bir model — ve bu haliyle 6698 sayılı Kanunun ölçülülük mantığıyla uyumlu. Çalışan verisinde Kurul’un çizdiği benzer çizgi için: kurumsal e-posta denetimi ilke kararı.
Üçüncü ve en az konuşulan nokta, 8/5 listesinin niteliği. Buradaki kısıtlamalar içerik sansürü değil, tasarım düzenlemesi: sonsuz kaydırmanın, öneri algoritmasının, “görüldü” bilgisinin ve kişiselleştirilmiş reklamın yasaklanması, platformların elindeki elde tutma mekaniklerini hedef alıyor. 8/5-a bendinin “bağımlılık geliştirme etkisi doğurabilecek hizmet sunulamaz” ifadesi ise listenin geri kalanını kapsayan genel bir kural niteliğinde — ve sınırı belirsiz. Bir özelliğin bağımlılık geliştirici sayılıp sayılmayacağına kimin, hangi ölçütle karar vereceği metinde yok. 12 nci maddedeki Başkanlık rehberi bu boşluğu doldurmazsa, uygulamanın ilk yılında en çok tartışılacak bent bu olacak.
Son olarak bir uygulanabilirlik sorusu var ve dürüst olmak gerekirse metin bunu çözmüyor: belirteç kullanıcının kendisi tarafından yükleniyor (7/1-c). Ailesinin e-Devlet şifresine erişebilen bir çocuğun ebeveynine ait belirteci üretip yüklemesinin önünde teknik bir engel görünmüyor. Yönetmelik bu riski 6/3’teki “makul şüphe hâlinde askıya alma” mekanizmasıyla dolaylı karşılıyor; ancak şüphenin nasıl oluşacağı yine sağlayıcının takdirine bırakılmış.
En sık yapılan hatalar
- “Sadece çocukları ilgilendiriyor” sanmak. Geçici 1 inci madde mevcut tüm doğrulanmamış hesaplara 31/3/2027 tarihini koyuyor; yetişkinler de doğrulama yapacak.
- Yürürlük tarihini karıştırmak. Yönetmelik 1 Kasım 2026’da yürürlüğe giriyor, yayım tarihinde değil. Mevcut hesaplar için ayrı tarih: 31 Mart 2027.
- 15 yaşı “serbest” sanmak. 15’ini dolduran çocuk normal hesaba değil, md. 8’deki kısıtlı hesaba geçiyor. Serbestlik 18’de başlıyor.
- Belirteci kimlik paylaşımı sanmak. Belirteç yalnızca 15+/18+ bilgisini taşır; md. 7/1-b başka veri içermesini açıkça yasaklar.
- Ebeveyn kontrolünü platformun yükümlülüğünün yerine koymak. md. 9/1, ebeveyn aracı sunmanın ayrıştırılmış hizmet borcunu kaldırmadığını söylüyor.
- İtiraz hakkını atlamak. Hesap kapatıldığında md. 10 ücretsiz itiraz, insan incelemesi, veri saklama ve yargı yolu güvencesi veriyor.
2026’da pratik karar
Ebeveyn iseniz:
| Adım | Ne yapılır |
|---|---|
| 1 | Çocuğunuzun yaşını ve mevcut hesaplarını listeleyin; 15 altındaysa 31/3/2027’de kapanacağını baştan konuşun |
| 2 | 15-18 arasındaysa hesabın md. 8 rejimine geçeceğini (gizli hesap, canlı yayın yok, öneri yok) önceden anlatın |
| 3 | 1 Kasım sonrası platformların sunduğu ebeveyn kontrol araçlarını etkinleştirin — harcama limiti ve ekran süresi dâhil |
| 4 | Kendi e-Devlet şifrenizi çocuğun erişemeyeceği şekilde koruyun; belirteç üretimi bu şifreye bağlı |
| 5 | Hesap haksız kapatıldıysa md. 10 itiraz yolunu kullanın, sonuç alamazsanız Başkanlığa şikâyet edin |
Yetişkin kullanıcı iseniz:
| Adım | Ne yapılır |
|---|---|
| 1 | e-Devlet şifrenizin aktif olduğundan emin olun |
| 2 | Platformlar doğrulama akışını açtığında belirteci üretip yükleyin — son tarih 31 Mart 2027 |
| 3 | Doğrulama ekranında kimlik bilgisi, selfie veya belge isteyen bir akışla karşılaşırsanız bunun yönetmeliğin öngördüğü yol olmadığını bilin; resmî yol e-Devlet belirtecidir |
| 4 | Hesabınız doğrulanmadığı için askıya alınırsa md. 10 kapsamında itiraz edin |
Sonuç
Yönetmelik üç tarihle okunuyor: 10 Ekim 2026 yayım, 1 Kasım 2026 yürürlük, 31 Mart 2027 mevcut hesaplar için son doğrulama günü. Kapsam yalnızca çocuklar değil; doğrulama yükümlülüğü Türkiye’den sosyal medya kullanan herkese dokunuyor.
Takip edilecek yer, 12 nci maddede Başkanlığa bırakılan rehber: belirtecin teknik yapısı, sağlayıcıların uygulayacağı süreç ve “bağımlılık geliştirme etkisi” ölçütü orada netleşecek. Rehber yayımlandığında bu sayfayı güncelleyeceğiz.
Kaynaklar
- Resmî Gazete — Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik (10.10.2026, Sayı 33396)
- Resmî Gazete — 10 Ekim 2026 tarihli ve 33396 sayılı sayı
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun
- e-Devlet Kapısı
- İlgili: e-Devlet Şifresi Nasıl Alınır · KVKK Kurumsal E-Posta Denetimi İlke Kararı · KVKK Aydınlatma Hakkı Nasıl Kullanılır
