Okullar açıldı, staj ve çıraklık dönemi başladı. Milyonlarca öğrenci ve veli için aynı soru dönüyor: bu iş karşılığında ne alınacak? Cevap sandığınızdan daha mekanik — çünkü stajyer ve çırak ücreti pazarlıkla değil, asgari ücretin yüzdesi olarak belirleniyor. Yani Aralık ayında Asgari Ücret Tespit Komisyonu masaya oturduğunda, farkında olmadan stajyer ücretlerini de belirliyor.
Aşağıda üç şey var: 2026’nın kesin tabanları, bu tabanların neden işyeri büyüklüğüne göre ikiye katlandığı ve 2027 senaryo tablosu.
2026 Tabanları — Tek Tabloda
2026 asgari ücreti brüt 33.030,00 TL, net 28.075,50 TL (2025/1 sayılı Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı, R.G. 26.12.2025, Sayı 33119). 3308 sayılı Kanun md. 25’in belirlediği tabanlar bu rakamlardan türer:
| Kim | Kanuni oran | Matrah | 2026 aylık taban |
|---|---|---|---|
| İşletmede mesleki eğitim / staj / tamamlayıcı eğitim — 20 ve üzeri personel | %30 | Asgari ücretin net tutarı | 8.422,65 TL |
| İşletmede mesleki eğitim / staj / tamamlayıcı eğitim — 20’den az personel | %15 | Asgari ücretin net tutarı | 4.211,33 TL |
| Aday çırak ve çırak | %30 | Yaşına uygun asgari ücret | 8.422,65 TL (net esas alındığında) |
| Kalfalık yeterliği kazanmış MESEM 12. sınıf öğrencisi | %50 | ”Asgari ücret” | 14.037,75 TL (net) / 16.515,00 TL (brüt) |
Neden İki Stajyer Arasında İki Kat Fark Var?
Tablodaki en sert kalem, %30 ile %15 arasındaki fark. Aynı yaşta, aynı bölümde, aynı işi yapan iki öğrenci; biri 20 kişilik bir işletmede, diğeri 19 kişilik bir işletmede staj yapıyor. Kanun birinciye 8.422,65 TL, ikinciye 4.211,33 TL taban veriyor.
Bu ayrım keyfi değil, politik bir tercih: küçük işletmelerin mesleki eğitime katılım maliyetini düşürerek staj yeri arzını korumak. Fakat maliyetin kimin üzerine bindiğine bakın — indirimi işletme alıyor, bedeli öğrenci ödüyor. Devlet katkısı mekanizması tam bu dengesizliği hafifletmek için kurulmuştur ve aşağıdaki bölümün konusu odur.
Pratik sonuç: staj yerini seçerken işletmenin personel sayısını sormak, ücret açısından en belirleyici tek sorudur. Bölüm, sektör veya şehir bu kadar fark yaratmaz.
Vergi ve Sigorta — Öğrencinin Cebinden Ne Çıkar?
Burada haber iyi: hiçbir şey.
Vergi yok. 3308 md. 25: “Aday çırak, çırak ve öğrencilere ödenecek ücretler her türlü vergiden müstesnadır.” Gelir vergisi yok, damga vergisi yok. Yani normal bir bordroda brütten nete inişte eriyen tutar burada erimiyor — hesaplanan taban, elde edilen tutardır. Bu, stajyer ücretini normal bir asgari ücretli maaşıyla karşılaştırırken sık atlanan nokta: 8.422,65 TL, net asgari ücretin %30’u olduğu için gerçekten %30’dur.
Sigorta primi öğrenciden kesilmez. Aynı madde: öğrencilerin sigorta primleri asgari ücretin %50’si üzerinden hesaplanır ve “Bakanlık ile mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumlarının bağlı olduğu üniversitelerin bütçesine konulan ödenekten karşılanır.” Prim yükü öğrencide de işletmede de değil, kamu bütçesindedir.
Sigorta kapsamı da sınırlıdır: bu öğrenciler hakkında 506 sayılı Kanun’un 23, 24, 35 ve 42’nci maddeleri uygulanmaz. Yani staj sigortası iş kazası ve meslek hastalığı odaklı bir koruma sağlar; emeklilik için prim günü biriktiren tam kapsamlı bir sigortalılık değildir. Prim gününüzün gerçekte ne olduğunu görmek için SGK prim gün sayısı sorgulama adımlarını izleyebilirsiniz.
Devlet Katkısı — İşletmeye Ödenen, Öğrencinin Bilmesi Gereken Destek
3308 sayılı Kanun Geçici Madde 12, ödenmesi gereken taban ücretin bir kısmının devletçe karşılanmasını düzenler. Kaynak: 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu md. 53/3-(B)-(h) için ayrılan tutar.
| Öğrencinin durumu | İşletme ölçeği | Devletin karşıladığı pay |
|---|---|---|
| MESEM programı dışındaki okul/kurum öğrencisi | 20’den az personel | Taban ücretin üçte ikisi |
| MESEM programı dışındaki okul/kurum öğrencisi | 20 ve üzeri personel | Taban ücretin üçte biri |
| Mesleki eğitim merkezi (MESEM) programı öğrencisi | Ayrım yok | Taban ücretin tamamı |
| Kamu kurum ve kuruluşunda staj | — | Devlet katkısı ödenmez |
Geçici Madde 12 ayrıca küçük işletmelerdeki tabanı da yükseltir: madde kapsamındaki ödemelerin net asgari ücretin %30’undan az olamayacağını söyler — yani yürürlükte olduğu dönemde 20’den az personel çalıştıran işletmedeki %15’lik taban da fiilen %30’a çıkar.
Yıllık İzin — Tatil Ayında, Ücretli
Stajyer ve çırağın izin hakkı İş Kanunu’nun yıllık izin rejiminden farklı düzenlenmiştir. 3308 md. 26: “Aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere işletmelerce her yıl tatil aylarında bir ay ücretli izin verilir.” Ayrıca mazereti kabul edilenlere okul müdürlüğünün görüşü alınarak bir aya kadar ücretsiz izin verilebilir.
İki ayrıntı önemli: izin ücretlidir (o ay için taban ücret ödenmeye devam eder) ve “tatil aylarında” kullandırılır. İşletmenin bu izni yıl içine yayarak birer gün hâlinde eritmesi Kanun’un lafzına uymaz.
2027 Projeksiyonu — Komisyon Kararı Stajyeri de Bağlayacak
Stajyer ve çırak ücreti asgari ücrete endeksli olduğu için, Aralık 2026’da açıklanacak 2027 asgari ücreti bu tabanları otomatik olarak yeniden belirleyecek. paradefter’in merkez bandı %28-33, en olası senaryo ~%30. Bu bandın stajyer tarafındaki karşılığı:
| Zam senaryosu | 2027 net asgari ücret | %30 tabanı (20+ personel) | %15 tabanı (20’den az) | %50 tabanı (MESEM 12. sınıf, net) |
|---|---|---|---|---|
| %28 (bant alt ucu) | 35.936,64 TL | 10.780,99 TL | 5.390,50 TL | 17.968,32 TL |
| %30 (en olası) | 36.498,15 TL | 10.949,45 TL | 5.474,72 TL | 18.249,08 TL |
| %33 (bant üst ucu) | 37.340,42 TL | 11.202,12 TL | 5.601,06 TL | 18.670,21 TL |
Bunlar tahmindir. Dayanağı 2026 net asgari ücreti (28.075,50 TL) üzerine uygulanan senaryo oranlarıdır; kesin rakam Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararıyla belirlenecek. Senaryoların arkasındaki mantık ve güncel veri akışı için 2027 Asgari Ücret Zam Oranı Tahmini ve günlük güncellenen Asgari Ücret 2027 Canlı Takip sayfalarımıza bakabilirsiniz.
paradefter Ekonomi Masası Yorumu
Stajyer ücreti, asgari ücret tartışmasının görünmeyen ikinci katmanı. Aralık pazarlığı kamuoyunda “asgari ücretli ne alacak” sorusu üzerinden yürür; oysa aynı karar, hiçbir masada temsil edilmeyen yüz binlerce öğrencinin gelirini de belirler. Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nda işçi, işveren ve hükümet tarafı vardır — komisyonun yapısı ve işleyişi bunu açıkça gösterir. Stajyerin sandalyesi yoktur, ama faturası vardır.
Asıl yapısal sorun yüzde değil, matrah. Tartışma hep “oran %30 mu olsun, %50 mi” ekseninde yürüyor. Oysa taban zaten asgari ücrete endeksli olduğu için, asgari ücret reel olarak eridiğinde stajyer ücreti de aynı oranda ve otomatik olarak eriyor. Oranı artırmak tek seferlik bir kazanç sağlar; endeksin kendisi enflasyonla aşınmaya devam eder. Bu, stajyer ücretini asgari ücretin bir türevi değil, kendi başına güncellenen bir kalem yapmayı tartışmaya değer kılıyor.
20 personel eşiği bugünün işgücü yapısına uymuyor. Kural 1986 tarihli bir kanunun mantığını taşıyor: küçük işletme = düşük ödeme gücü. Bugün 15 kişiyle çalışan bir yazılım şirketi ile 400 kişilik bir tekstil atölyesi arasındaki ödeme gücü farkı, eşiğin varsaydığı yönde olmayabilir. Eşiğin personel sayısı yerine ciro veya sektör bazlı kurgulanması, aynı işi yapan iki öğrenci arasındaki iki kat farkı daraltırdı.
Devlet katkısının süreli olması tasarım hatası. Kalıcı bir yükümlülüğü (md. 25 tabanı) süreli bir destekle (Geçici md. 12) dengelemek, her birkaç yılda bir belirsizlik üretiyor. İşletme eylülde stajyer alırken destek kararının yayımlanıp yayımlanmayacağını bilmiyorsa, riski ya almaz ya da öğrenciye yansıtmaya çalışır. İkisi de mesleki eğitim politikasının hedefine ters düşer.
En Sık Yapılan Hatalar
- Tek bir “stajyer ücreti” olduğunu sanmak. Üç ayrı taban ve iki ayrı işyeri ölçeği var. Hangi kutuda olduğunuzu bilmeden yapılan hesap, çoğu zaman iki kat yanlış çıkar.
- Tabanı brüt asgari ücret üzerinden hesaplamak. İlk iki kategoride Kanun açıkça “net tutarının” der. Brütten hesaplayan, olması gerekenden yüksek bir beklentiyle masaya oturur.
- Devlet katkısını öğrenciye ödenen bir destek sanmak. Katkı işletmeye yapılır; öğrencinin eline geçen tutarı artırmaz, işletmenin maliyetini düşürür. Öğrencinin alacağı tutar md. 25 tabanıdır.
- Staj sigortasını emeklilik primi saymak. 506 s. Kanun’un 23, 24, 35 ve 42’nci maddeleri uygulanmaz; bu kapsam iş kazası/meslek hastalığı odaklıdır. Emeklilik planını bu günler üzerine kurmayın — gerçek tablo için emeklilik yaşı hesaplama yazımıza bakın.
- Ücretsiz staj teklifini “tecrübe” diye kabul etmek. Md. 25 emredici bir tabandır, sözleşmeyle aşağı çekilemez. Kapsam dışı tek hâl, staj yeri bulunamadığı için stajın okulda yapılmasıdır.
- Ödeme belgesini saklamamak. Fark alacağı talebinin tamamı banka dekontuna dayanır. Elden ödeme kabul edilen her ay, sonradan ispatlanamayan bir aydır.
Sonuç
Stajyer ve çırak ücreti, Türkiye’de asgari ücretin en doğrudan türevlerinden biri: komisyon Aralık’ta bir oran açıkladığında, aynı gün yüz binlerce öğrencinin geliri de yeniden belirlenmiş oluyor. 2026’nın tabanları net — 8.422,65 TL ve 4.211,33 TL — ve bu tabanlar vergiden müstesna olduğu için brüt-net farkıyla erimiyor.
İki pratik ödev kalıyor. Öğrenci ve veli için: staj yeri seçerken işletmenin personel sayısını sormak ve ödemeleri bankadan almak. İşletme için: devlet katkısının içinde bulunulan eğitim-öğretim yılını kapsayıp kapsamadığını, stajyer almadan önce resmî duyurudan teyit etmek.
Kaynaklar
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu — md. 25 (Ücret ve Sosyal Güvenlik), md. 26 (İzin), Geçici Madde 12 (mevzuat.gov.tr)
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu — md. 53 (Devlet katkısının kaynağı) (mevzuat.gov.tr)
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — 2026 yılında geçerli asgari ücret açıklaması
- Millî Eğitim Bakanlığı — Staj ücretine devlet katkısı 5 eğitim yılı uzatıldı
- İlgili rehber: Asgari Ücret 2026: Net 28.075,50 TL — Brüt, Vergi, İşveren Maliyeti
- İlgili gündem: 2027 Asgari Ücret Zam Oranı Tahmini
- İlgili gündem: Asgari Ücret 2027 Canlı Takip
- İlgili gündem: Asgari Ücret Tespit Komisyonu Nasıl Çalışır?
- İlgili rehber: SGK Prim Gün Sayısı Sorgulama
