Asgari ücret tartışması her yıl aralık ayında tek bir sayıya sıkışıyor: zam kaç olacak. Oysa asgari ücretle çalışanın yıllık geliri o sayıdan daha fazla kalemden oluşuyor ve bu kalemlerin çoğu pazarlık konusu değil, kanun hükmü. Yıllık izin süresi, fazla mesai zammı ve 2022’de kaldırılan AGİ’nin yerine ne geldiği — bu üç başlık, aynı brüt ücretle çalışan iki kişinin yıl sonunda farklı tutarlar görmesinin ana nedeni.
Bu yazıda üçünü de 4857 sayılı İş Kanunu’nun madde metinleri üzerinden açıyoruz ve 2026 brüt asgari ücreti (33.030 TL) girdi alarak saat ve gün bazında hesaplıyoruz. 2027 rakamı açıklandığında aynı formüller geçerli kalacak; değişen tek şey girdi olacak.
Yıllık ücretli izin: süre ücrete değil kıdeme bağlı
En yaygın yanlış inanış, asgari ücretlinin daha az izin hak ettiği. Kanun izin süresini ücretle değil hizmet süresiyle bağlıyor; asgari ücretli ile üst düzey yönetici aynı kıdemdeyse aynı izni hak ediyor.
| Hizmet süresi | Yıllık izin (asgari) | 2026 brüt izin ücreti karşılığı |
|---|---|---|
| 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dâhil) | 14 gün | 15.414,00 TL |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün | 22.020,00 TL |
| 15 yıl (dâhil) ve daha fazla | 26 gün | 28.626,00 TL |
| 18 ve daha küçük yaş veya 50 ve daha yukarı yaş | en az 20 gün | 22.020,00 TL |
Hesap: 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL ÷ 30 = günlük brüt 1.101,00 TL. Tablodaki tutarlar brüttür.
Madde metninin iki cümlesi pratikte en çok işe yarayan kısım. Birincisi 53 üncü maddenin ilk fıkrasında: işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yani deneme süresi bir yılın hesabından düşülmüyor. İkincisi aynı fıkranın sonunda: yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. Bu, işçinin “izin istemiyorum, ücreti versin” yönündeki bir beyanının da hukuken sonuç doğurmadığı anlamına geliyor.
İznin kullanım biçiminde de kanun işvereni sıkı bağlıyor:
| Kural | Hüküm |
|---|---|
| İzin bölünemez, sürekli verilmesi zorunlu | md. 56/1 |
| Tarafların anlaşmasıyla en çok üçe bölünebilir, bir bölüm 10 günden az olamaz | md. 56/1 |
| Yıl içindeki diğer ücretli/ücretsiz, dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez | md. 56/3 |
| İzne rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz | md. 56/4 |
| İzni başka şehirde geçirecek olana 4 güne kadar ücretsiz yol izni zorunlu (istem + belge şartıyla) | md. 56/5 |
| İzin ücreti izne başlamadan önce peşin ödenir | md. 57/1 |
| İzne rastlayan tatil ücretleri ayrıca ödenir | md. 57/son |
| Fesihte kullanılmayan izin, son ücret üzerinden paraya dönüşür | md. 59/1 |
| İhbar süresi ve yeni iş arama izni, yıllık izinle iç içe giremez | md. 59/2 |
Son satır özellikle fesih dönemlerinde kullanılıyor: ihbar süresini “zaten yıllık izindeydi” diye göstermek kanuna aykırı. Ayrıca md. 58, yıllık iznini kullanırken ücret karşılığı başka bir işte çalıştığı anlaşılan işçiden izin ücretinin geri alınabileceğini öngörüyor — iznin dinlenme amacına bağlı olduğunun göstergesi.
Fazla mesai: %50 kuralı, 270 saat sınırı ve onay şartı
4857 md. 41 fazla çalışmayı haftalık kırkbeş saati aşan çalışma olarak tanımlıyor. Zam oranı iki ayrı durumda farklı işliyor ve bu ayrım bordroda sıkça karıştırılıyor.
| Kavram | Tanım | Zam | 2026 asgari ücretle saat ücreti (brüt) |
|---|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan çalışma | %50 | 220,20 TL |
| Fazla sürelerle çalışma | Haftalık süre sözleşmeyle 45’in altındaysa, o sürenin üstü ile 45 saate kadar olan kısım | %25 | 183,50 TL |
Hesap: 33.030 TL ÷ (30 gün × 7,5 saat = 225 saat) = saatlik brüt 146,80 TL. %50 zamlı → 220,20 TL; %25 zamlı → 183,50 TL.
Maddenin üç sınırlayıcı hükmü var ve hepsi işçi lehine:
- Onay şartı: “Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.” Onay, fazla çalışmanın geçerlilik koşulu.
- Yıllık üst sınır: “Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.” 2026 asgari ücretle 270 saatin tamamı → 59.454 TL brüt yıllık ek gelir.
- Yasak alanlar: 63 üncü maddenin son fıkrasındaki sağlık kuralları bakımından günde ancak yedibuçuk saat ve daha az çalışılması gereken işlerde ve 69 uncu maddedeki gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.
Fazla çalışma hesabının kurulduğu zemin ise 63 üncü madde: genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saat. Taraflar anlaşırsa bu süre, günde onbir saati aşmamak koşuluyla haftanın çalışılan günlerine farklı dağıtılabilir; bu hâlde iki aylık süre içinde haftalık ortalama, normal haftalık süreyi aşamaz (denkleştirme; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar çıkabilir). Denkleştirme uygulanan hâllerde bazı haftalar 45 saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmıyor — md. 41’in kendi istisnası.
İki kavramı da fazla mesai sanmamak gerekiyor. Telafi çalışması (md. 64): zorunlu nedenlerle işin durması, bayram öncesi/sonrası tatil veya işçinin talebiyle izin verilmesi hâllerinde işveren iki ay içinde telafi çalışması yaptırabilir ve bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz; günde üç saatten fazla olamaz, tatil günlerinde yaptırılamaz. Zorunlu nedenlerle fazla çalışma (md. 42): arıza ve acele işlerde uygulanır, karşılığında uygun bir dinlenme süresi verilir.
AGİ: 2022’den beri yok, yerine ne geldi
“2026 AGİ ne kadar” sorusu hâlâ yoğun biçimde soruluyor ama cevabı bir tutar değil: asgari geçim indirimi uygulaması kaldırıldı.
| Dönem | Mekanizma | Dayanak |
|---|---|---|
| 2008 - 2021 | Asgari geçim indirimi (AGİ) — bordroda ayrı satır, medeni hâl ve çocuk sayısına göre | 193 sayılı GVK md. 32 |
| 1/1/2022 - bugün | AGİ kaldırıldı. Asgari ücret gelir vergisi ve damga vergisinden istisna | 7349 sayılı Kanun (R.G. 25.12.2021, Sayı 31700) |
7349 sayılı Kanun iki şeyi birlikte yaptı: Gelir Vergisi Kanunu’nun AGİ’yi düzenleyen 32 nci maddesini yürürlükten kaldırdı ve asgari ücreti vergi dışına çıkardı. Asgari ücret üstü maaş alanlarda ise ücretin asgari ücretin vergi matrahına isabet eden kısmı istisna kapsamında tutuluyor — yani istisna yalnızca asgari ücretliye değil, tüm ücretlilere asgari ücret tutarı kadar uygulanıyor.
Pratik sonuç bordroda şöyle görünüyor: asgari ücretle çalışanın gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi sıfır, dolayısıyla eskiden AGİ olarak eklenen tutar artık hiç kesilmeyen vergi olarak ücretin içinde. Net asgari ücretin brütten ayrışan tek kalemi sosyal güvenlik ve işsizlik sigortası primleri oluyor. Rakam dökümü: Asgari Ücret 2026 Net Maaş.
paradefter yorumu — Pazarlıkla gelen kalem ile kanunla gelen kalemi ayırın
Asgari ücret tartışması bir pazarlık sürecidir: komisyon toplanır, taraflar pozisyon alır, ocak ayında tek bir sayı çıkar. Bu yazıdaki üç başlık ise pazarlığın konusu değil; kanunun kendisinden geliyor ve komisyon kararından bağımsız olarak geçerli. Ayrımın pratik değeri şu: asgari ücretlinin yıllık geliri, aralıkta açıklanan sayıya otomatik olarak eşit değil.
Hesabı somutlaştıralım. 2026’da brüt 33.030 TL ile çalışan, kıdemi 3 yıl olan bir işçinin yıl içinde kanundan doğan iki ek kalemi var: 14 günlük izin (ücreti zaten maaşının içinde ama peşin ödenmesi gerekiyor) ve kullanılırsa 270 saate kadar fazla mesai. İkincisi tamamen kullanıldığında 59.454 TL brüt ek gelir ediyor — yıllık brüt asgari ücretin (396.360 TL) yaklaşık %15’i. Yani fazla mesai, zam oranından bağımsız olarak yıllık gelirde tek başına belirgin bir kalem. Bu da neden “fazla mesai ücreti ödenmedi” iddiasının iş davalarının en sık konularından biri olduğunu açıklıyor.
Üç noktada ise işçi lehine olan hükümler en çok görmezden gelineni. Onay şartı: fazla çalışma işçinin onayına bağlı; “mesai var, kalacaksın” tek taraflı bir talimat değil. İzin ücretinin peşin ödenmesi: md. 57 ücretin izne başlamadan önce ödenmesini istiyor, izin dönüşü değil. Serbest zaman tercihi: zamlı ücret yerine 1,5 kat serbest zaman seçme hakkı işçide, işverende değil — ve bu hak altı ay içinde kullanılmak zorunda.
Bir de 62 nci maddeyi hatırda tutmak gerekiyor: çalışma sürelerinin yasal olarak daha aşağı sınırlara indirilmesi, işverene düşen yasal bir yükümlülüğün yerine getirilmesi veya bu Kanun hükümlerinden birinin uygulanması sonucuna dayanılarak işçi ücretlerinden her ne şekilde olursa olsun eksiltme yapılamaz. Yani bir hakkın kullanılması, ücretin düşürülmesinin gerekçesi olamaz.
En sık yapılan hatalar
- İzin süresini ücret seviyesine bağlamak. Süre yalnızca hizmet süresine bağlı (md. 53).
- Deneme süresini bir yıldan düşmek. md. 53, deneme süresinin içinde olduğunu açıkça yazıyor.
- İzni 10 günden küçük parçalara bölmek. Anlaşmayla en çok üçe bölünebilir ve bir bölüm 10 günden az olamaz (md. 56).
- İzne rastlayan bayram/hafta tatilini izinden saymak. md. 56/4 bunu yasaklıyor.
- Hastalık iznini yıllık izne mahsup etmek. md. 56/3 bunu yasaklıyor.
- İhbar süresini yıllık izin olarak göstermek. md. 59/2 “iç içe giremez” diyor.
- Her 45 saat üstünü %50 zamla hesaplamak. Haftalık süre sözleşmeyle 45’in altındaysa 45’e kadarki kısım %25’tir.
- Denkleştirmeli çalışmada 45 saat üstünü otomatik fazla mesai saymak. md. 41, denkleştirme hâlinde bunu fazla çalışma saymıyor.
- Telafi çalışmasını fazla mesai saymak. md. 64 bunu fazla çalışma dışında tutuyor.
- 2026 için “AGİ ne kadar” diye hesap yapmak. AGİ 2022’de kaldırıldı (7349 sayılı Kanun).
2026’da pratik karar: beş kontrol
| Kontrol | Nasıl bakılır | Dayanak |
|---|---|---|
| İzin kaydı tutuluyor mu | İşveren izin kayıt belgesi tutmak zorunda; kıdeminize göre 14/20/26 günü teyit edin | md. 53, md. 56/son |
| İzin ücreti izinden önce mi ödendi | Bordroda izin dönemi ücretinin peşin/avans olarak göründüğünü kontrol edin | md. 57/1 |
| Fazla mesai saat ücreti doğru mu | Saatlik brütü (aylık brüt ÷ 225) bulun, %50 veya %25 ile çarpın | md. 41 |
| Yıllık 270 saat aşıldı mı | Bordro/puantaj üzerinden yıl toplamını çıkarın | md. 41/son |
| Vergi kesintisi sıfır mı | Asgari ücret seviyesinde gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi olmamalı | 7349 sayılı Kanun |
İlgili hesaplar: Asgari Ücret 2026 Net Maaş · Kısmi Süreli Çalışanda Asgari Ücret ve Prim · Kıdem Tazminatı Hesaplama 2026 · 2027 Asgari Ücret Canlı Takip
Sonuç
Asgari ücretlinin hakları aralıkta açıklanan sayıyla sınırlı değil. Yıllık izin süresi hizmet süresine göre 14, 20 veya 26 gün ve bu haktan vazgeçilemez; ücreti izne başlamadan peşin ödenmek, izne rastlayan tatiller izinden sayılmamak zorunda. Fazla mesai haftalık 45 saat üstünde %50 zamlı, yılda en çok 270 saat ve işçinin onayına bağlı; 2026 brüt asgari ücretle saati 220,20 TL, 270 saatin tamamı 59.454 TL brüt. AGİ ise 2022’den beri yok — 7349 sayılı Kanun GVK md. 32’yi kaldırdı ve yerine asgari ücretin gelir ve damga vergisinden istisna tutulmasını getirdi. 2027 ücreti açıklandığında bu formüllerin hiçbiri değişmeyecek; yalnızca girdi güncellenecek.
Kaynaklar
- Resmî Gazete — 4857 sayılı İş Kanunu (10.6.2003, Sayı 25134)
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 4857 sayılı İş Kanunu (güncel metin)
- Resmî Gazete — 7349 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (25.12.2021, Sayı 31700)
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — 4857 sayılı İş Kanunu
