Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek son iki hafta boyunca “esnek çalışma” başlığını kamuoyunun ana gündemine oturttu; ancak asıl belge daha eski: Orta Vadeli Program 2027-2029, 4 Eylül 2026’da Bakanlar Kurulu’nca onaylandı ve 6 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Metin, önümüzdeki üç yıl için Türkiye’nin çalışma hayatına dört ayrı başlıkta çerçeve çiziyor. Bu yazı, OVP’nin çalışma hayatı bölümünü doğrudan resmi metnin ifadeleriyle inceliyor; hangi kısımlar bugünden itibaren geçerli, hangileri mevzuat beklerken taslak halinde, hangileri sadece niyet — üç kategoride net ayırıyor.
OVP 2027-2029 Nedir, Nasıl İşler?
Orta Vadeli Program, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB) ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ortaklaşa hazırlanan, üç yıllık ekonomik ve yapısal politika belgesidir. Her Eylül’de yayımlanır; sonraki yılın merkezî yönetim bütçesinin temeli olur. Program üç bacak taşır: makro ekonomik hedefler (büyüme, enflasyon, işsizlik), kamu maliyesi çerçevesi (bütçe açığı, borç yükü), yapısal politikalar (istihdam, yatırım, dijital dönüşüm, sosyal politikalar).
2027-2029 metninin makro hedefleri: büyüme sırasıyla %4,2 / %4,6 / %5,0; enflasyon %21 / %13,5 / %9; işsizlik %8,0 / %7,8 / %7,6. Bu tablo, aşağıdaki çalışma hayatı başlıklarının arka plan çerçevesi.
1. Güvenceli Esneklik Çerçevesi
OVP metninin ana yeni kavramı “güvenceli esneklik” — İngilizce flexicurity ekolünün Türkçe karşılığı. Metin, esnek çalışma modellerinin işverene sağladığı serbestliği kabul ederken çalışanın sosyal hakları için altı somut alanı korumaya alıyor:
| Korunacak alan | Kapsam |
|---|---|
| Çalışma süresinin belirlenmesi | Günlük/haftalık limit sabit |
| Fazla çalışma | Ek mesai ücreti ve sınırlar |
| Dinlenme hakları | Yıllık izin, ara dinlenme, hafta tatili |
| İş sağlığı ve güvenliği | Uzaktan/hibrit çalışmada da işveren yükümlülüğü |
| Veri güvenliği | Uzaktan çalışanın kişisel/kurumsal veri koruması |
| Sosyal güvenlik yükümlülükleri | SGK primi, kıdem, ihbar hakkı |
Ne anlama geliyor: Çalışan yeni bir modele geçse dahi (uzaktan, hibrit, proje bazlı), bu altı alanda mevcut korumaları kaybetmeyecek. Ancak modelin ayrıntısı — örneğin uzaktan çalışan için işverenin evde iş kazası sorumluluğunun sınırı — özel mevzuatla belirlenecek.
2. Yeni Nesil Çalışma Modelleri
OVP metni dört yeni nesil çalışma modelini ismen sayıyor ve her biri için mevzuat çalışması öngörüyor:
- Uzaktan çalışma — Zaten Uzaktan Çalışma Yönetmeliği (10 Mart 2021) ile düzenli. OVP mevcut çerçeveyi genişletmeyi, özellikle sigortalılık ve iş sağlığı-güvenliği taraflarını netleştirmeyi hedefliyor.
- Hibrit çalışma — Kısmen ofis, kısmen uzaktan. Şu an ayrı mevzuat yok; işverenle çalışanın ikili sözleşmesiyle uygulanıyor. OVP kurumsallaşmayı hedefliyor.
- Proje bazlı çalışma — Süreli iş sözleşmesinin özel bir formu. Şu an İş Kanunu md. 11 kapsamında değerlendiriliyor; OVP daha net çerçeve çizme sözü veriyor.
- Platform ekonomisi — Uber, Getir, Trendyol Go, Yemeksepeti kurye sistemi gibi. Kritik başlık: bu kuryeler 4/a (SSK) sigortalı mı, 4/b (Bağ-Kur) mu, 5510 md. 5(g) süreksiz çalışan mı? Türkiye şu an muğlak; OVP bu belirsizliği kapatmayı hedefliyor. Uluslararası eğilim (AB Platform Direktifi, 2024) bağımsız-çalışan varsayımını tersine çevirdi — Türkiye’nin hangi yöne gideceği 2027 kanun teklifiyle netleşecek.
3. Kamu Sektörü Esnek Mesai — “Çekirdek + Esnek” Modeli
OVP metninin çıkardığı ve Bakan Şimşek’in son iki haftada gündeme getirdiği taslak model:
| Kalem | Öngörülen düzen |
|---|---|
| Çekirdek zaman | 5 saat (kurumsal fiziki mevcudiyet zorunlu) |
| Esnek zaman | 3 saat (uzaktan, kaydırılabilir) |
| Günlük toplam | 8 saat (mevcut düzenle aynı) |
| Erken başlama esnekliği | Kanuni başlama saatinden 2 saat önce |
| Geç bitirme esnekliği | Kanuni bitiş saatinden 3 saat sonra |
| Bir günde maksimum | 10 saat |
Kim etkilenir: 657 sayılı DMK kapsamında memurlar. KİT çalışanları ve akademisyenler farklı rejime tabi.
Ne yürürlüktedir: Şu an hiçbiri. Model taslak; ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ya da 657 sayılı Kanun’a bağlı yönetmelik değişikliği Resmi Gazete’de yayımlanmadıkça mevcut mesai düzeni (08:00-17:00 veya kurum tebliği) aynen geçerli.
Ne zaman: Bakan Şimşek 2027 ilk yarısı için sinyal verdi; kesin tarih yok.
4. Uzun Dönemli Bakım Sigortası — Yeni Bir Sosyal Sigorta Kolu
OVP metninin daha az konuşulan ama uzun vadeli etkisi büyük başlığı: uzun dönemli bakım sigortası. Yaşlı ve engelli bireylerin evde veya kurumsal bakım hizmetlerinin sürdürülebilir finansmanı için yeni bir sosyal sigorta kolu kuruluyor.
Model: Almanya’nın Pflegeversicherung modeline yapısal olarak yakın olması muhtemel — çalışanın brüt ücreti üzerinden düşük oranlı prim kesintisi + işveren katkısı + devlet payı. Türkiye için tahmini oran %0,5-1,0 bandında olabilir (kesin sayı yok, kanun teklifi bekleniyor).
Kim yararlanır: Yaşlılık, kronik hastalık veya engellilik nedeniyle temel yaşam faaliyetlerini yerine getiremeyen bireyler; ailelere bakım desteği ve kurumsal bakım hakkı.
Ne zaman: 2028-2029 arası; kanun teklifi hâlâ TBMM’de değil.
paradefter Hukuk Masası Yorumu
OVP metni, çalışma hayatı için üç kategorili bir manzara çiziyor: (1) doğrudan uygulanabilir hedefler — 2,1 milyon istihdam, %7,6 işsizlik; bunlar makro çerçeve; (2) mevzuat yolunda başlıklar — güvenceli esneklik, yeni nesil modeller, kamu esnek mesai; (3) niyet beyanları — uzun dönemli bakım sigortası. Ekipteki tarafın bu üçünü karıştırmaması kritik.
Özellikle platform ekonomisi çalışanları — 200 bini aşkın motokurye, kısmi süreli çalışan — için önümüzdeki 18-24 ay belirleyici olacak. AB Platform Direktifi (2024) platform çalışanının bağımsız-çalışan varsayımını tersine çevirdi; sigortalılık statüsü otomatik olarak “bağımlı çalışan” kabul edilip aksinin ispatı platform şirketine yüklendi. Türkiye OVP metni bu yönü izleyecek mi, yoksa mevcut Bağ-Kur (4/b) statüsünü mü kalıcılaştıracak? Cevap 2027 kanun teklifiyle netleşecek — o zamana kadar mevcut belirsizlik sürüyor ve kurye/platform çalışanı kendi Bağ-Kur primini ödemekten sorumlu.
Kamu memuru için “çekirdek + esnek” modelinin bir alt-riski var: model iyi tasarlanmazsa çekirdek zaman sınırlar üstüne çıkabilir (5 saat mahalline sığamayan işler için kurumsal baskı) ya da esnek zaman fiili olarak “ekstra çalışma” haline gelebilir. AB flexicurity uygulamalarında bu tuzağın altı çizilmiş; Türkiye tasarımının bu uyarılara ne kadar cevap vereceği yönetmelik detayında görülecek.
Sonuç
OVP 2027-2029, çalışma hayatına dört ayaklı bir ajanda getiriyor: güvenceli esneklik çerçevesi, yeni nesil modeller, kamu esnek mesai ve uzun dönemli bakım sigortası. Şu an hiçbiri yürürlükte değil — hepsi 2027-2029 arasında ayrı mevzuatla hayata geçirilecek. Çalışan haklarında Resmi Gazete yayımına kadar bir değişiklik yok. Süreç için: kanun tekliflerini Resmi Gazete ve TBMM sayfalarından takip edin; paradefter Hukuk Masası büyük değişiklikleri her yayımında bu yazıya güncelleme olarak işleyecek.
