İşten ayrıldığınız gün sağlık güvenceniz bitmez, ama süresiz de devam etmez. 5510 sayılı Kanun size önce kısa bir geçiş süresi tanıyor: 10 ya da 90 gün. Bu süre bitince sistem sizi bir sonraki kapsama yerleştirir. Bu kapsam işsizlik ödeneği, eşiniz ya da anne-babanız üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi statüsü olabilir. Hiçbiri yoksa SGK sizi kendi primini ödeyen GSS’li olarak resen tescil eder. Bu sonuncusu 2026’da ayda 1.981,80 TL demek, ve çoğu kişi bunu borç bildirimi geldiğinde fark ediyor. Aşağıda hangi durumda hangi kapsama geçtiğinizi kanun maddeleriyle sıraladık.
İşten Ayrıldıktan Sonraki İlk Günler: 10 Gün mü, 90 Gün mü?
Kural 5510 sayılı Kanun’un 67. maddesinde. 4/a (SSK), 4/b (Bağ-Kur) ve 4/c (memur) kapsamındaki zorunlu sigortalılık sona erdiğinde:
| Durum | Sağlık hizmetinden yararlanma süresi | Kimleri kapsar |
|---|---|---|
| Son bir yılda 90 günden az zorunlu sigortalılık | Ayrılış tarihinden itibaren 10 gün | Sigortalının kendisi |
| Son bir yılda en az 90 gün zorunlu sigortalılık | Ayrılış tarihinden itibaren 90 gün | Sigortalı + bakmakla yükümlü olduğu kişiler |
| İşverence belgelendirilen, yılda toplam 1 ayı aşmayan ücretsiz izin | İzin boyunca GSS devam eder | Sigortalı ve ailesi |
Kaynak: 5510 sayılı Kanun md. 67, güncel metin.
90 günü sayarken “ayrılış tarihinden geriye doğru bir yıl” esas alınır, takvim yılı değil. Örneğin 15 Kasım’da ayrılan biri için 15 Kasım 2025-15 Kasım 2026 arasındaki prim günleri sayılır. Gününüzü hizmet dökümünden ya da prim gün sayısı sorgusundan kontrol edebilirsiniz.
Bazı durumlar bu süreye bağlı değil. Acil haller, trafik kazası, iş kazası ve meslek hastalığı, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar ile 18 yaş altı kişiler için md. 67’deki prim günü şartı aranmaz.
Süre Bitince Hangi Kapsama Geçersiniz?
Geçiş süresi dolduğunda SGK sırayla şu sorulara bakar. İlk “evet” cevabı sizin kapsamınızı belirler.
| Sıra | Soru | Evetse kapsamınız | Prim kimden |
|---|---|---|---|
| 1 | Yeni bir işe girdiniz mi? | Yeniden 4/a sigortalısı | İşveren bildirir |
| 2 | İşsizlik ödeneği bağlandı mı? | GSS, 60/1-(e) | Siz ödemezsiniz; İŞKUR bildirir |
| 3 | Eşiniz, anne veya babanız GSS’li mi ve siz bakmakla yükümlü olunan kişi şartlarını taşıyor musunuz? | Bakmakla yükümlü olunan kişi | Prim yok |
| 4 | Yeni mezun musunuz (lise 20, üniversite 25 yaş altı)? | 2 yıl ebeveyn üzerinden | Prim yok |
| 5 | Hiçbiri | GSS, 60/1-(g), resen tescil | Siz: aylık 1.981,80 TL (gelir testiyle sıfırlanabilir) |
Kaynaklar: 5510 md. 3/10, 60, 61, 67, 4447 md. 50.
İşsizlik ödeneği alıyorsanız
İşsizlik ödeneği bağlanan kişi, ödeneğin başladığı tarihten itibaren 5510 md. 60/1-(e) bendine göre genel sağlık sigortalısı sayılır. SGK’ya bildirimi İŞKUR, ödenek bağlandıktan sonra bir ay içinde yapar (md. 61/1-d). Ödenekten damga vergisi dışında kesinti yapılmaz (4447 md. 50). Ödeneğe hak kazanmak için son 120 gün hizmet akdine tabi olmak ve son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmak gerekir. Ödenek süresi prim gününe göre 180, 240 veya 300 gün. Ayrıntı: İşsizlik maaşı başvurusu 2026.
Kritik nokta, ödenek bittiğinde yeniden açıkta kalmanız. O tarihten itibaren yukarıdaki tablonun 3. satırından devam edilir.
Eşiniz veya ebeveyniniz üzerinden
5510 md. 3/10’a göre GSS’li bir kişinin bakmakla yükümlü olduğu kişiler şunlar: eşi; 18 yaş altındaki (lise öğrencisiyse 20, yükseköğrenim öğrencisiyse 25) evli olmayan çocukları; kurumca belirlenen kriterlere göre geçimi kendisi tarafından sağlanan anne ve babası. Bunun için sizin sigortalı olmamanız, isteğe bağlı sigortalı olmamanız ve kendi sigortalılığınızdan gelir ya da aylık almamanız gerekir. Bu statüdeyseniz ayrıca GSS tescili yapılmaz.
Hiçbir Kapsama Girmiyorsanız: GSS Primi ve Gelir Testi
Diğer kapsamlar bittiği tarihten itibaren SGK sizi 60/1-(g) bendinden resen tescil eder (md. 61/1-f). Başvurmanız gerekmez; prim tahakkuku kendiliğinden başlar.
| Kalem | 2026 tutarı | Dayanak |
|---|---|---|
| Günlük asgari ücret (brüt) | 1.101 TL | Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı 2025/1 |
| Prime esas kazanç (30 gün) | 33.030 TL | 5510 md. 82 |
| GSS prim oranı | %6 | 10602 s. CB Kararı (R.G. 21.11.2025), 1/12/2025’ten itibaren |
| Aylık GSS primi | 1.981,80 TL | 33.030 × %6 |
| Gelir testi eşiği (kişi başı aylık hane geliri) | 11.010 TL | Brüt asgari ücretin 1/3’ü, md. 60/1-(c)-1 |
Oran 1 Aralık 2025’ten önce %3’tü. Kanun Cumhurbaşkanına bu oranı %12’ye kadar artırma yetkisi veriyor. Ocak 2027’de asgari ücret değişince prim de kendiliğinden değişecek. Güncel tahminler için 2027 asgari ücret takibimize bakabilirsiniz.
Gelir testi: primi devlete ödetmenin yolu
Hanenizde kişi başına düşen aylık gelir 11.010 TL’nin altındaysa, md. 60/1-(c)-1 kapsamına girersiniz ve priminizi devlet öder. Başvuru, ikamet ettiğiniz il veya ilçedeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’na yapılır (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı SSS). Gelir hesaplanırken hane üyelerinin harcamaları, taşınır ve taşınmazları da dikkate alınır.
Zamanlama önemli. 5510 md. 82’ye göre resen tescilin tebliğinden itibaren bir ay içinde gelir testi talebinde bulunur ve eşiğin altında çıkarsanız, bu sürede ödediğiniz primler faizsiz iade veya mahsup edilir. Bakanlığın açıklamasına göre bir aydan sonra da başvurabilirsiniz, ama o durumda geriye dönük etki doğmaz. Gelir tespiti kararına itiraz süresi tebliğden itibaren 15 gün.
Prim Borcu Biriktiğinde Sağlık Hizmeti Kesilir mi?
60/1-(g) kapsamındaki GSS’li için md. 67 iki şart arar. Son bir yılda toplam 30 gün GSS prim ödeme gününüz olmalı. Ayrıca hastaneye başvurduğunuz tarihte, tecil-taksitlendirmesi devam edenler hariç, 60 günden fazla prim borcunuz bulunmamalı. Borç iki ayı geçerse, acil haller dışında provizyon alınamaz. Borcu 6183 md. 48’e göre tecil ettirirseniz bu engel kalkar. Mevcut borçla ilgili seçenekler için: GSS borcu rehberi.
paradefter Yorumu: Asıl Risk 90. Günden Sonra Başlıyor
Masamıza gelen GSS borcu dosyalarının ortak hikâyesi aynı: kişi işten ayrılıyor, 90 gün boyunca hiçbir şey olmuyor ve “sigortam devam ediyor” sanıyor. Oysa 91. günde, başka kapsamı yoksa resen tescil başlıyor ve her ay 1.981,80 TL tahakkuk ediyor. Bildirim adrese ya da e-Devlet’e düştüğünde çoğu zaman bir aylık iade penceresi de kaçmış oluyor.
Bizim önerimiz, işten ayrıldığınız hafta üç şeyi netleştirmek. Birincisi işsizlik ödeneğine hak kazanıp kazanmadığınız; bunun için başvuru süresi de kısa. İkincisi eşinizin ya da anne-babanızın kaydında bakmakla yükümlü kişi olarak görünüp görünmediğiniz. Üçüncüsü, hane geliriniz eşiğe yakınsa gelir testine şimdiden hazırlanmak. Bu üç kontrol, borç doğmadan önce yapılınca beş dakikalık bir iş. Sonra yapılınca aylarca süren bir yazışmaya dönüşüyor.
En Sık Yapılan Hatalar
- ❌ “İşten çıktım, sigortam 90 gün sürer” demek. 90 gün için son bir yılda 90 gün zorunlu sigortalılık şartı var; yoksa süre 10 gün.
- ❌ Resen tescil yazısını görmezden gelmek. Bir aylık süreyi kaçıran, gelir testi olumlu çıksa bile o dönemin primini geri alamaz.
- ❌ İşsizlik ödeneği bitince kapsamı kontrol etmemek. Ödenek bittiği gün 60/1-(e) kapsamı da biter.
- ❌ Kendi aylığı olduğu hâlde eş üzerinden kapsam beklemek. Kendi sigortalılığından gelir ya da aylık alan kişi bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmaz.
- ❌ GSS primini hâlâ 990 TL civarı sanmak. Oran 1 Aralık 2025’te %3’ten %6’ya çıktı.
Adım Adım Pratik Karar Tablosu
| Ayrıldıktan sonra | Ne yapmalı |
|---|---|
| İlk hafta | Son bir yıldaki prim gününüzü kontrol edin (10 mu, 90 gün mü?). İşsizlik ödeneğine uygunsanız İŞKUR’a başvurun. |
| İlk ay | Eşiniz ya da ebeveyniniz GSS’liyse bakmakla yükümlü kişi kaydınızı teyit edin. |
| Geçiş süresinin son haftası | Yeni iş, ödenek ya da aile kapsamı yoksa gelir testi için SYD Vakfı’na gitmeye hazırlanın. |
| Resen tescil bildirimi gelince | Bir ay içinde gelir testi başvurusu yapın. Eşik üstündeyseniz primi aylık ödeyin; borç 60 günü aşarsa hizmet alamazsınız. |
Sonuç
İşten ayrılan herkes en az 10 gün, son bir yılda 90 gün çalışmışsa 90 gün daha sağlık hizmeti alır. Bu süre bir geçiş süresi; bittiğinde ödenek, aile ya da GSS kapsamından birine geçersiniz. 2026’da kendi primini ödeyen GSS’li için tutar aylık 1.981,80 TL. Hane geliri kişi başı 11.010 TL’nin altındaysa, tescil bildiriminden sonraki bir ay içinde yapılacak gelir testi bu borcun hiç doğmamasını sağlar.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, güncel metin (md. 3/10, 60, 61, 67, 81, 82)
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu, güncel metin (md. 50)
- Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı 2025/1, Resmî Gazete 26.12.2025, Sayı 33119
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: GSS gelir testi SSS
- İlgili: GSS borcu rehberi · İşsizlik maaşı başvurusu 2026 · İsteğe bağlı SGK primi 2026 · SGK hizmet dökümü
Bu rehber paradefter SGK Masası tarafından hazırlandı. Hata bildirimi için [email protected].
